Việt Nam – Trung Quốc, 13h00 ngày 25/9: Khối phòng ngự thấp và bài kiểm tra châu lục

Mười ba giờ, ngày hai mươi lăm tháng Chín, dưới cái nắng đứng bóng của một buổi trưa châu Á. Một khung giờ không dành cho đôi chân muốn chạy nhanh, cũng không dành cho đội chiếu dưới đang mơ kéo dài thế trận.

Tôi nhớ ghế số 12 ở Vallecas, nhớ người ông bảy mươi tư tuổi luôn đặt tay lên vai đứa cháu mỗi khi đội nhà phất bóng. Bốn mươi tám câu thơ viết về ông ấy đã mở cho tôi cánh cửa vào toà soạn, và từ dòng blog sinh viên năm ấy, tôi học rằng sân cỏ cũng biết lắng nghe.

Bài học ấy vẫn nguyên vẹn: một trận đấu không bao giờ bắt đầu bằng tỷ số. Nó bắt đầu bằng một chi tiết của con người, một bàn tay, một hơi thở, một khoảng lặng trước khi bóng lăn. Trưa mai, khoảng lặng ấy nằm ở vòng tứ kết Asiad, nơi đội tuyển nữ Việt Nam gặp đội tuyển nữ Trung Quốc.

Bối cảnh quen thuộc như mọi lần bóng đá Việt Nam bước ra biển lớn. Vòng bảng được mô tả là rất khó. Đội tuyển nữ Việt Nam giành một điểm trước Thái Lan, đi tiếp bằng suất dành cho hai đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất. Ngay người viết dự báo cũng thừa nhận suất đi tiếp ấy mang hơi may mắn. Không có bàn thắng kỳ vọng, không có số lần dứt điểm, không có thời lượng kiểm soát bóng nào được dẫn ra. Chỉ có một dữ kiện thô: đội đứng đầu Đông Nam Á bước vào tứ kết châu lục với tư cách khách lạ.

Phía bên kia là Trung Quốc. Mục tiêu của họ không dừng ở vòng tứ kết, mà là tấm huy chương vàng. Họ đi qua vòng bảng bằng sức mạnh cơ bắp, nền tảng thể lực, khả năng tranh chấp bóng bổng, những đường bóng dài và áp lực từ tuyến giữa. Đấy là kiểu đối thủ mà bóng đá nữ Việt Nam chưa từng tìm được lời đáp trong mười hai lần gặp nhau: không một chiến thắng nào. Trận giao hữu gần nhất khép lại với tỷ số không ba.

Một lưu ý nghề nghiệp tôi muốn nói thẳng: các bản tin đang lưu hành ghi tên giải theo hai cách khác nhau về năm, và tên người dẫn dắt đội tuyển nữ Việt Nam cần được đối chiếu với hồ sơ chính thức của AFC và OCA.

Vậy kế hoạch nào khả dĩ cho đội tuyển nữ Việt Nam? Một khối phòng ngự thấp, kèm phản công nhanh. Lựa chọn ấy thuộc về điều kiện hơn là thẩm mỹ: khi bóng nằm phần lớn thời gian trong chân đối thủ, thứ duy nhất còn kiểm soát được là vị trí đứng.

Đội hình hợp lý nhất để chuyển hoá ý tưởng ấy thành cấu trúc là năm hậu vệ và bốn tiền vệ, đôi khi là bốn hậu vệ và năm tiền vệ, hạ tuyến chốt ngay trước vòng cấm. Việt Nam sẽ nhường sân, nhường bóng, nhường cả những pha tranh chấp giữa sân, đổi lấy việc không cho đối thủ đứng trước khung thành với khoảng trống. Đấy mới là phần dễ của câu chuyện. Phần khó nằm ở Thanh Nhã: mũi nhọn ấy phải giữ được bóng đủ lâu để cả khối phía sau kịp thở, và đội chưa cho thấy phương án dự phòng nào khác.

Rủi ro cụ thể nhất, lặp lại nhiều nhất, nằm ở bóng hai và ở những tình huống cố định. Trung Quốc dùng bóng bổng như một hệ thống tấn công, nơi mỗi quả phạt góc là một cơ hội được thiết kế sẵn. Khi đội chiếu dưới co cụm, phòng ngự theo vùng trở nên mong manh; mọi quả bóng rơi xuống sau pha cản phá đầu tiên biến thành cuộc chiến thể lực, và khoảng cách ở đó được đo bằng centimet.

Trong nhiều năm theo dõi bóng đá nữ Việt Nam ở các giải châu lục, tôi nhận ra mẫu số chung luôn giống nhau: đội chịu đựng được sức ép trong hiệp một, rồi vỡ ở đầu hiệp hai vì mất chân nhiều hơn vì mất tổ chức. Giữ sạch lưới trong ba mươi phút đầu là tài sản chiến thuật thật, và cũng là cột mốc dễ trôi qua nhất.

Khi mục tiêu đề ra trước giải đã hoàn thành, áp lực đổi chiều. Đội tuyển nữ Việt Nam bước vào trận với trạng thái tinh thần được mô tả là thoải mái, không đánh mất tinh thần, sẵn sàng chạy hết hai trăm phần trăm sức lực. Đấy là nguồn lực rẻ nhất và cũng dễ bốc hơi nhất trong bóng đá.

Phía Trung Quốc, áp lực mang dấu ngược. Đội đặt mục tiêu vô địch sẽ bị soi khi thắng không thuyết phục. Một chiến thắng sát nút không được đọc như tin tốt cho Việt Nam; nó chỉ đổi người bị chất vấn. Nhưng đây là thứ vũ khí hai lưỡi: đội mạnh ở tư thế ấy thường gia tăng tần suất tấn công sau mỗi pha bóng thất vọng, và Trung Quốc có đủ khối lượng tấn công để làm điều đó trong chín mươi phút, kể cả khi mất kiên nhẫn.

Góc nhìn ngược nằm ở chỗ này. Khối phòng ngự thấp là phương án hợp lý, nhưng nó có thể trở thành cái bẫy với chính đội tuyển nữ Việt Nam. Bản sắc của bóng đá nữ Việt Nam nằm ở những đoạn chuyển trạng thái ngắn, những pha tranh chấp bóng đột ngột, những bước thoát người bằng tốc độ của đôi chân nhỏ. Khi khối bị hạ quá thấp suốt chín mươi phút, nó tự ngắt nguồn sống ấy. Đội không còn khoảng cách để chạy, không còn bóng để giành, không còn gì để chuyển hoá thành phản công. Phòng ngự trở thành hành vi thay vì phương tiện.

Và bản thân bản tin dự báo cũng cần một lần được xác minh trước khi trở thành tham chiếu cho bất cứ ai. Bóng đá châu Á đôi khi được viết từ rất xa, từ những bản sao chép lại của những bản sao, và một năm bị ghi sai có thể sống lâu hơn cả một trận đấu. Người theo dõi bóng đá nữ Việt Nam cần sự chính xác, bởi họ đã theo dõi nó từ trước khi nó được chú ý.

Tứ kết Asiad, sau cùng, được đo bằng thứ khác ngoài tỷ số. Đấy là một phép đo khoảng cách giữa ngọn đồi Đông Nam Á và đỉnh núi châu lục, thứ chưa bao giờ được lượng hoá xong trong một buổi trưa. Nếu đội tuyển nữ Việt Nam đi qua trận ấy mà vẫn nguyên cấu trúc, vẫn ngẩng cao đầu sau tiếng còi mãn cuộc, thì đấy là dữ liệu cho một chặng đường dài hơn chín mươi phút.

Từ ký túc xá sinh viên đến toà soạn, tôi mang theo trái bóng lăn qua từng con chữ. London dạy tôi nỗi buồn, Doha dạy tôi cách viết, nhưng sân cỏ vẫn là người thầy cuối cùng.