Farioli trước O Clássico: Porto chờ Benfica với tuyến giữa sứt mẻ và một tuyên bố về truyền hình

Buổi họp báo ở Porto diễn ra trong những ngày cuối trước O Clássico. Francesco Farioli ngồi trước micro, và câu hỏi đầu tiên không nhắm vào Benfica mà nhắm vào trọng tài. Người ta hỏi ông về những quyết định đang làm nóng dư luận Bồ Đào Nha, về cách truyền thông xoáy vào từng tiếng còi. Ông không né. Ông gọi đó là một bộ phim nhiều tập vẫn đang chiếu trên Sport TV, và nói mình không tham gia vào kịch bản ấy. Vài phút sau, ông tuyên bố không muốn những dòng tít. Ông muốn sự công nhận cho màn trình diễn của các học trò. Người đàn ông đứng trong phòng họp báo để nói rằng mình không muốn tít báo, trong chính căn phòng được thiết kế để sản xuất ra tít báo. Với một cựu trọng tài như tôi, chi tiết ấy đáng ghi lại hơn mọi câu nói về chiến thuật. Trận đấu mà Farioli hướng tới là O Clássico giữa FC Porto và Benfica, cuộc đối đầu được xem là giàu truyền thống nhất của bóng đá Bồ Đào Nha. Porto bước vào trận với tư cách đội dẫn đầu Primeira Liga. Benfica là đối thủ trực tiếp trong cuộc đua vô địch. Thắng, Porto củng cố ngôi đầu. Thua, ngôi đầu có thể đổi chủ. Điều đáng chú ý nằm ở vị trí trận đấu trên lịch. Nó diễn ra ngay trước kỳ nghỉ nhường chỗ cho loạt trận đội tuyển quốc gia. Kết quả trận này sẽ đóng băng trong trí nhớ dư luận suốt hai tuần, không có trận nào tiếp theo để phản biện hay xóa đi. Một đội thắng bước vào kỳ nghỉ với vị thế độc tôn. Một đội thua ngồi lại hai tuần với đúng cái cảm giác đó. Farioli gọi trận này là dịp để đội bóng của ông chứng minh bản sắc. Ông yêu cầu các học trò chơi dũng cảm và chủ động, đẩy cao đội hình, kiểm soát bóng. Đó là hình ảnh ông muốn dựng cho Porto: một đội cầm bóng và áp đặt thế trận, thay vì một đội chờ đợi rồi phản công. Trong chính phát ngôn đó có một dấu vết khác. Ông nhắc rằng chỉ có Manchester City từng thực sự áp đảo được Porto. Ý ông không nằm ở việc tôn vinh Manchester City. Ý ông là trả lời một cáo buộc đang tồn tại trong dư luận: rằng Porto chơi thụ động, rằng kết quả của họ đến từ sự thực dụng chứ không từ sự kiểm soát. Khi một huấn luyện viên tự dựng hàng rào trước một câu hỏi chưa ai đặt ra, ông đang nói với chúng ta rằng câu hỏi đó đã tồn tại. Về chuyên môn, lo ngại cụ thể nhất mà Farioli nêu ra là khả năng luân chuyển tuyến giữa của Benfica. Đây là chi tiết đáng dừng lại. Một hàng tiền vệ luân chuyển tốt sẽ kéo hệ thống pressing chủ động ra khỏi hình dạng của nó. Khi các tiền vệ đối phương hoán đổi vị trí liên tục, cầu thủ pressing buộc phải chọn: bám người hay giữ vùng. Chọn bám người, khoảng trống mở ra sau lưng. Chọn giữ vùng, đối thủ có thời gian xử lý bóng ở khu vực nguy hiểm nhất. Farioli gọi đó là bài toán tổ chức chiến thuật, và ông nói đúng. Bài toán ấy trở nên khó hơn vì lý do con người. Porto sẽ không có Fofana và Nehuén Pérez vì vấn đề thể lực. Đây là hai mắt xích nằm ở trục phòng ngự và lớp chắn trước hàng thủ. Mất đồng thời cả hai nghĩa là Porto bước vào trận đấu lớn nhất mùa giải với tuyến giữa mỏng hơn, đúng ở khu vực mà Benfica được cho là mạnh nhất. Hai rủi ro không cộng lại. Chúng nhân lên. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu lớn của tôi, đây là dạng tình huống mà kế hoạch trên giấy và kế hoạch trong trận thường tách khỏi nhau. Một huấn luyện viên nói về sự chủ động trong phòng họp báo, rồi mất hai cầu thủ trục giữa, thường sẽ hạ thấp khối đội hình trong hiệp một để tránh bị đánh vào khoảng trống. Lời nói hướng về khán đài. Quyết định hướng về điểm số. Ở một góc khác, câu chuyện trọng tài mới là thứ chiếm sóng. Farioli công khai nói rằng ông muốn một trận đấu công bằng. Với tư cách người từng cầm còi, tôi nghe câu ấy theo hai hướng. Nó phản ánh rằng dư luận đang đặt trọng tài dưới kính hiển vi trước khi bóng lăn. Và nó là một dạng áp lực mềm. Không huấn luyện viên nào nói về công bằng trong một tuần yên ắng cả. Người ta nhìn trận đấu bằng con tim, tôi nhìn bằng những ranh giới đã vạch sẵn. Điều Farioli đang làm trước O Clássico là đặt lại ranh giới: ông muốn câu chuyện trận đấu nằm trên sân cỏ, không nằm trong phòng VAR. Có những trận tôi thổi sai, nhưng từ đó tôi hiểu thế nào là công bằng. Công bằng không phải trạng thái tự nhiên của một trận bóng. Nó là thứ phải được xây, phải được bảo vệ, và đôi khi phải được nhắc nhở trước khi bóng lăn. Song song đó là chuyện đội tuyển. Farioli lên tiếng bảo vệ việc Santiago Gimenez được triệu tập vào đội tuyển Mexico, đồng thời nhắc tới việc Alberto Costa và André Silva bị bỏ quên. Ông nói ông muốn sự công nhận dựa trên màn trình diễn, không dựa trên tiêu đề bài báo. Đây là cách một huấn luyện viên bảo vệ tài sản của câu lạc bộ. Một suất lên tuyển, hoặc một suất bị bỏ quên, không chỉ là chuyện danh dự cá nhân. Nó ảnh hưởng tới giá trị chuyển nhượng, tới tâm lý cầu thủ, tới cách truyền thông định giá một con người trong nhiều tháng sau đó. Điểm phản trực giác nằm ở chỗ này: lời tuyên bố mạnh nhất của Farioli, câu về bộ phim nhiều tập trên Sport TV, sẽ trở thành chính tiêu đề mà ông tuyên bố mình không muốn. Khi một huấn luyện viên nói đừng làm quá mọi thứ lên, câu đó được trích dẫn nhiều hơn bất cứ câu nào khác. Ông đang cố dập tiếng ồn bằng cách tạo thêm tiếng ồn. Và rất có thể ông biết điều đó. Một người đủ khéo để gọi tên một đài truyền hình ngay trong phòng họp báo không phải kẻ vô tình về cách báo chí vận hành. Còn một cách đọc lạnh hơn. Những gì Farioli đang làm mang hình dạng của một cuộc tái định vị trách nhiệm. Nếu Porto thắng, câu chuyện là bản sắc chủ động và sự dũng cảm của đội. Nếu Porto thua, khung truyện đã có sẵn: tiếng ồn bên ngoài, những quyết định gây tranh cãi, một bộ phim được dàn dựng bởi người khác. Hiếm ai chuẩn bị hai kịch bản mà chỉ dùng một. Mọi cuộc cãi vã trên khán đài, ngoài sân cỏ, đều có câu trả lời nằm trong một góc camera nào đó. Farioli đang cố cho rằng câu trả lời nằm ở giữa sân. Cả hai có thể đúng cùng lúc. Điều cần theo dõi sau tiếng còi không phải tỷ số. Là đội hình xuất phát: Fofana và Nehuén Pérez có trở lại hay không, và Porto có thật sự đẩy cao khối đội hình như lời nói hay không. Một trận Clássico trước kỳ nghỉ luôn quyết định nhiều hơn ba điểm. Nó quyết định ai được kể câu chuyện về mình trong hai tuần tiếp theo.